Farsçaya Giriş · Birinci Kur

Tanıtım

Türkçe konuşan biri için Farsça büsbütün yabancı bir dil değildir. Can, dost, ayna, bahçe, renk, hoş, hafta, ateş — gündelik konuşmamızda taşıdığımız yüzlerce sözcük Farsçadan gelir. Divan şiirinin sözlüğü, Osmanlı Türkçesinin tamlama düzeni ve bugün hâlâ kullandığımız pek çok kalıp bu dille kurulmuştur. Farsça öğrenmek bu yüzden yalnızca yeni bir dil edinmek değil, kendi dilimizin içindeki bir katmanı görünür kılmaktır.

Sekiz derslik bu program, Fars alfabesinden başlayarak sözcük yapısı, tamlamalar, cümle kuruluşu ve temel zamanlar hakkında bütünlüklü bir dil bilgisi çerçevesi sunmayı amaçlıyor. Katılımcıların Farsça metinleri çözümleme becerisi kazanmalarının yanı sıra, Türkçede ve Osmanlı Türkçesinde yer alan Farsça sözcük, tamlama ve dil bilgisi unsurlarını daha bilinçli biçimde değerlendirebilmeleri hedefleniyor. Program bunu üç düzlemde birden yapıyor: çağdaş kullanım, Osmanlı Türkçesi ve edebî metinler.

Ders, Farsçanın dil, edebiyat ve kültür tarihi içindeki yerini anlamak isteyenlere; Türk Dili ve Edebiyatı ile Fars Dili ve Edebiyatı öğrencilerine ve mezunlarına; tarih, edebiyat, sanat tarihi, ilahiyat ve ilgili sosyal bilim alanlarında çalışanlara açıktır. Osmanlı Türkçesiyle yazılmış metinlerdeki Farsça kuralları ve söz varlığını çözmek isteyenler, sözcük kökenlerine ve Türkçe-Farsça arasındaki tarihsel ilişkilere ilgi duyanlar ile daha önce Farsça öğrenip bilgilerini sistemli biçimde tazelemek isteyenler için de uygundur.

Program sonunda katılımcıların Fars alfabesini okuyabilmesi ve temel yazım özelliklerini tanıması; temel cümle yapılarını, fiil köklerini ve zaman sistemini kavrayarak orta düzey metinleri anlayabilmesi; sözcüklerin kökenleri ile yapıları arasında ilişki kurabilmesi; Osmanlı Türkçesi metinlerindeki Farsça unsurları çözümleyebilmesi; sözlükleri ve çevrimiçi Farsça kaynakları bilinçli biçimde kullanabilmesi hedefleniyor. Bu kur aynı zamanda ileri düzey Farsça eğitimler için bir hazırlık niteliği taşıyor.

Lingua’nın bütün derslerinde olduğu gibi burada da sözcüğün kökenine ve dilin yapısına dikkat kesiliyoruz. Farsçada bu bakışın karşılığı çok somuttur: Türkçede gündelik olarak kullandığımız yüzlerce kelimenin hangi kökten geldiği, tamlamaların nasıl kurulduğu ve Osmanlı Türkçesindeki terkiplerin hangi kurala dayandığı ders ilerledikçe kendiliğinden görünür hâle gelir.

Derste açık erişimli sözlükler, telif süresi dolmuş kitaplar, dergiler ve basın malzemeleri; Farsça haber metinleri, çağdaş yazarların eserlerinden parçalar ve klasik şiir metinleri kullanılıyor. Ders notları, çalışma sayfaları ve seçilmiş metinler ders süresince dijital olarak sağlanıyor; ayrıca kaynak satın almak gerekmiyor.

İzlence

Ders dört hafta sürer; her hafta iki oturum yapılır, toplam sekiz ders ve 24 saattir.

1. Ders

Fars alfabesi, yazma ve okuma yordamı ile temel sözcükler. Farsça tamlamalar. Genel değerlendirme ve isim cümlesi.

2. Ders

Farsçada cümle yapıları ve basit cümle kurulumu. Zamir, isim ve sıfat kullanımı: niteleme, derecelendirme ve soru. Basit geçmiş zaman (bon-e mâzî).

3. Ders

Basit geçmiş zamanla cümle kurma yöntemleri. Basit geçmiş, isim cümleleri ve bağlaçlar. Edat, fiil ve sıfat kullanımına dair karma örnekler.

4. Ders

Kompleks cümle kurma ve anlama yöntemleri. Şimdiki zaman kökü: kullanımı ve Türkçedeki karşılığı. Bon-e mozâre‘: kullanımı ve işlevleri.

5. Ders

Bağlaçlar ve kullanım yerleri. Kompleks cümlelerde bağlaç ve edat kullanımı. Şart cümleleri ve fiil çatıları.

6. Ders

Süreğen zamanlar: kullanımları ve ayrıntılı anlatımı. Farsça zamanların tamamlanması ve genel değerlendirme. Farsçanın temel fiilleri üzerine değerlendirme.

7. Ders

Temel metin okuma, değerlendirme ve çatı değişimleri. Çevrimiçi sözlüklerin tanıtımı ve kullanımı. Çevrimiçi Farsça metin bulma rehberi.

8. Ders

Kompleks metinleri okuma yöntemi ve örnekler. Farsça romanlardan okuma parçalarının çözümlenmesi. Farsça şiirlerden okuma parçalarının çözümlenmesi.

Başvuru kaynakları

Dersin düzeyine ve işlenen metne göre aşağıdaki havuzdan seçmeli olarak yararlanılır.

Dil bilgisi ve yapı: Parviz Natel-Khanlari, Dastur-e Zaban-e Farsi; Mohammad Reza Bateni, Towsif-e Sakhteman-e Dasturi-ye Zaban-e Farsi; Gilbert Lazard, A Grammar of Contemporary Persian; Gernot L. Windfuhr, Persian Grammar: History and State of Its Study; Sedighi & Shabani-Jadidi, The Oxford Handbook of Persian Linguistics.

Sözlükler ve tarihî söz varlığı: Ali-Ekber Dehhudâ, Loghat-nameh; Muhammed Muîn, Ferheng-e Fârsî; Hasan Enverî, Ferheng-e Bozorg-e Sohan; Muhammed Hüseyin Burhân, Borhân-e Kâtı‘; Francis J. Steingass, A Comprehensive Persian–English Dictionary.

Etimoloji ve dil teması: Mohammad Hassandust, Ferheng-e Rîşe-şenâhtî-ye Zebân-e Fârsî; Paul Horn, Grundriss der neupersischen Etymologie; Johnny Cheung, Etymological Dictionary of the Iranian Verb; D. N. MacKenzie, A Concise Pahlavi Dictionary; Gerhard Doerfer, Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen; Andreas Tietze, Tarihî ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati.